300

Liczba tysięcy ton prognozowanej rocznej produkcji wodoru w Japonii

90%

O tyle tańsza ma być produkcja wodoru w Japonii w 2030 roku w porównaniu z 2020 rokiem

14%

Procent produkcji wodoru w Europie, za który odpowiada Polska

PROGNOZOWANE STATYSTYKI SAMOWYSTARCZALNOŚCI ENERGETYCZNEJ JAPONII

Wodorowe społeczeństwo Japonii

Dyskusja o odnawialnych źródłach energii na całym świecie doprowadza do nowych inicjatyw i programów dywersyfikacji źródeł energetycznych. Coraz większe zainteresowanie zyskuje kwestia wykorzystywania wodoru, zarówno w procesach spalania jako paliwo konwencjonalne, jak i tworzenia ogniw paliwowych. Wodór znajduje się w czołówce paliw z największą wartością opałową i ciepłem spalania w stosunku do masy. Mała gęstość w stosunku do objętości, wysoka palność i wybuchowość powodują jednak szereg wyzwań. Japonia znajduje się wśród liderów zmian, starając się podłożyć podstawy pod „wodorowe społeczeństwo”.

Japonia jest na 4. miejscu pod względem konsumpcji energii na świecie, zaraz po Stanach Zjednoczonych, Chinach i Rosji, pomimo znaczących różnic pod względem wielkości populacji oraz terytorium geograficznego. Ze względu na położenie geograficzne i ukształtowanie terenu, Japonia nie dysponuje wystarczającą ilością zasobów własnych i musi polegać na dostawach ropy i gazu spoza swoich granic.

Energetyka Japonii

Jak podaje Światowe Stowarzyszenie Nuklearne, w październiku 2020 roku Japonia importowała ponad 90% swojego zapotrzebowania energetycznego. Od lat jednak prowadzone są dyskusje na temat dalszej dywersyfikacji i rozszerzania możliwości produkcji własnej.

W latach 70-tych ropa naftowa importowana z krajów Bliskiego Wschodu odpowiadała za ponad 50% japońskiej energii elektrycznej, co doprowadziło do ostrego załamania gospodarczego podczas kryzysu paliwowego w 1973 roku. Rozbudowane i ambitne plany wykorzystywania energii atomowej na szeroką skalę doprowadziły do sytuacji, kiedy w 2011 roku prawie 30% całkowitej energii wytworzonej w Japonii powstawało w reaktorach jądrowych. Założenia rządowe z tego okresu zakładały dalszy rozwój i osiągnięcie pułapu 40% w 2017 roku i 50% w 2030 roku. Obecnie, po wydarzeniach w Fukushimie z 2011 roku, japońska opinia publiczna podchodzi do planów dużo ostrożniej, a reaktory są reaktywowane powoli. Wiele z nich nadal nie zostało ponownie uruchomionych od czasu katastrofy nuklearnej w Fukushimie. Minister środowiska Japonii  Koizumi Shinjirō, syn premiera Koizumi (2001-2006), objął urząd w 2019 roku i silnie popiera dalsze ograniczanie energii atomowej.

Japonia była także krytykowana na forum światowym w związku z silną rozbudową rodzimych elektrowni węglowych oraz lobbyingiem na ich rzecz w krajach, w których są obecne japońskie firmy i podmioty. Kwestie bezpieczeństwa, geopolityki, zmian klimatycznych i zależności energetycznej doprowadziły do poszukiwania nowych rozwiązań i inicjatyw.

Basic Hydrogen Strategy

W 2017 roku Japonia wprowadziła tzw. „podstawową strategię wodorową”, czyli szereg infrastrukturalnych inicjatyw mających na celu rozbudowanie technologii ogniw wodorowych. W 2019 roku firma Fuji Keizai prognozowała, że strategia doprowadzi do znaczącego rozbudowania rynku – do 2030 roku ma on wzrosnąć 56-krotnie i przekroczyć wartość 408,5 mld jenów. Szczególną podgrupą rynkową będą wodorowe stacje ładowania, które mają być warte więcej niż 27,3 mld jenów.

Strategia wodorowa Japonii zakłada zwiększenie produkcji wodoru do 300 tys. ton rocznie, nacisk na dalsze wykorzystywanie płynnego wodoru w światowych łańcuchach dostaw, wykorzystywanie amoniaku wolnego od emisji CO2 w okresie do 2030 roku.

Ówczesny premier Japonii Shinzo Abe wskazał, że aby założenia strategii mogły zostać wykonane, Japonia musi doprowadzić do zmniejszenia kosztów wodoru jako nośnika i źródła energetycznego. Podkreślił, że założenia rządowe zakładają ograniczenie kosztów produkcji wodoru o 90% do 2050 roku, co sprawi, że stanie się on tańszą alternatywą dla gazu. Koszt energii pozyskiwanej z wodoru początkowo miał wynosić 17 jenów/kWh, a zgodnie z rewizją z 2019 roku, 13 jenów/kwH.

Należy podkreślić, że fundusze państwowe nie są kierowane wyłącznie w rozbudowę możliwości produkcyjnych tzw. zielonego wodoru. W 2018 roku 95% wodoru światowego było produkowane w ramach procesów spalania. W ramach szybkiej rozbudowy infrastrukturalnej i działań prowadzących do drastycznego ograniczenia kosztów produkcyjnych, Japonia wspiera także inicjatywy takie jak pilotażowy projekt eksportu szarego, emisyjnego wodoru Kawasaki Heavy Industries do Victorii w Australii planowany na przełom 2020 i 2021 roku. Inicjatywy zielonego i niebieskiego wodoru są zaplanowane na okres do 2030 roku.

W ramach działań rewitalizacyjnych i programu „Fukushima Vision for Promoting Renovable Energy”, Prefektura Fukushima ma do 2040 roku pobierać 100% energii ze źródeł odnawialnych, m.in. z zielonego wodoru. W 2016 roku powstała tam elektrownia o możliwościach produkcyjnych rzędu 1,4 gigawatów, z czego 925 MW odpowiada energii słonecznej. 4 lata później ogłoszono osiągnięcie pierwszego z trzech kamieni milowych, tj. 40% energii pozyskiwanej w ramach nieemisyjnych źródeł.

W latach 2018-2020 projekt „Fukushima Energy Research Field” doprowadził do powstania jednej z największych światowych instalacji wykorzystujących zielony wodór w Namie w Fukushimie. Placówka generuje 1 200 normalnych metrów sześciennych wodoru na godzinę dzięki energii słonecznej.

Liderzy rynkowi w Japonii

Do najważniejszych firm obecnych na rynku należy Toyota, która jest silnie zaangażowana w wykorzystanie wodoru w transporcie. W 2019 roku wprowadziła „SimpleFuel”, generator oparty na elektrolizie. W 2020 roku zaproponowała wizję „miasta przyszłości” obsługiwanego przez wodór. Pierwsze elementy projektu miały być wprowadzane w 2021 roku, ale mogą ulec zmianie w związku z pandemią Covid-19. Toyota prowadzi także rozbudowane inwestycje wodorowe w regionie Chubu od maja 2020 roku.

Inna wiodąca rodzima marka, Toshiba, inwestuje w wykorzystujące energię ogniw wodorowych budynki mieszkalne i komercyjne, w tym hotele.  Od 2018 roku zarządza przełomowym pierwszym lokalnym łańcuchem dostaw energii wodorowej pozyskiwanej z wodnych tam na Hokkaido.

Wśród innych marek inwestujących w wodór znajduje się także Idemitsu Kosan, które produkuje półprodukty industrialne takie jak uwodorniona żywica, i udziela się w projektach takich jak Japan Hydrogen&Fuel Cell Demonstration. Panasonic uczestniczy w procesach budowy domów rodzinnych wykorzystujących wodór jako jeden z niewielu podmiotów, który nie korzysta przy tym z funduszy państwowych. Inne ważne spółki to Aisin Seiki, Denso, Miura, Fuji Elektric, Mitsubishi Hitachi Power Systems etc. Stacje ładowania są dostarczane m.in. przez spółki takie jak Nippon Oil&Energy Company, Idemitsu, Cosmo Oil Co.

Jendymi z najważniejszych producentów wodoru są Iwatani Co., Air Liquide Japan Ltd, Kawasaki Heavy Industries, The Japan Steel Works etc.

Współpraca z Polską

Zgodnie z danymi Ministerstwa Energii, Polska znajduje się w ścisłej czołówce światowych producentów wodoru – dostarczamy go ok. 1 mln ton rocznie. Polska jest także jednym z 30 państw, które podpisało Deklarację Wodorową w 2018 roku. Polska Strategia Wodorowa zakłada m.in. wprowadzenie wodoru jako paliwa dla bezemisyjnych pojazdów elektrycznych, dalszą rozbudowę produkcyjną, inwestycje w zielony wodór.

Polska Strategia Wodorowa jest także jednym z elementów procesów transformacji energetycznej w Polsce, która zakłada zmniejszanie emisji dwutlenku węgla, współpracę z Unią Europejską i inwestorami zagranicznymi, rozbudowę infrastrukturalną etc.  Ma zostać przyjęta do końca 2020 roku.

W styczniu 2020 roku premier Mateusz Morawiecki potwierdził, że spodziewa się japońskich inwestycji w tej dziedzinie rzędu 5-7 mld złotych. We wrześniu 2020 roku Toyota Motor Poland i Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo SA (PGNiG) podpisało porozumienie o współpracy nad rozwojem technologii wodorowej w Polsce zakładające m.in. uruchomienie pilotażowej stacji tankowania. Polska zakłada rozbudowę infrastrukturalnych możliwości produkcyjnych zielonego wodoru.

Więcej szczegółowych informacji na temat współpracy polsko-japońskiej i technologii wodorowych można znaleźć w zakładce: doradztwo Japonia.