Jedna z najszybciej rozwijających się gospodarek świata

Charakterystyka rynku


Po silnych perturbacjach gospodarczych w 2018 roku i eskalacji kryzysu walutowego rok 2019 przyniósł Turcji powrót do wzrostu gospodarczego. W minionym roku turecka gospodarka wzrosła o 1%. Szczególnie korzystny okazał się okres między październikiem a grudniem, podczas którego odnotowano wzrost o 6% w stosunku do analogicznego okresu w 2018 roku. W pozostałych kwartałach zmiana wzrostu PKB rok do roku wynosiła -2,3 (Q1), -1,6 (Q2) oraz 0,9% (Q3). Turecka strategia rozwoju na lata 2019 – 2023 zakłada, iż w tym okresie krajowe PKB przekroczy bilion dolarów. Najważniejszymi sektorami tureckiej gospodarki są: usługi stanowiące ponad 60% PKB oraz przemysł (przede wszystkim motoryzacyjny, petrochemiczny i elektroniczny) stanowiący niemalże 32% PKB. Głównym importerem dóbr z Turcji jest Unia Europejska, której import stanowi 47,7% całkowitego eksportu Turcji. Państwa członkowskie UE również chętnie inwestują w kraju. W rankingu Doing Business 2020 Turcja zajęła 33. miejsce.

W ostatnich latach ze względu na szybki wzrost gospodarczy i demograficzny Turcji odnotowuje się stale rosnący popyt na energie elektryczną (ok. 7% w skali roku). W 2012 roku Turcja wprowadziła zmiany mające na celu modernizacje krajowych elektrowni, dzięki którym efektywności produkcji wzrośnie. Taka polityka stwarza szanse dla firm eksportujących nowoczesne urządzenia i technologie dla branży energetycznej.

Ważną rolę w kształtowaniu tureckiej gospodarki odgrywają czynniki kulturowe i stopniowe przejmowanie przez społeczeństwo zachodniego stylu życia. Dzięki nim, turecka gospodarka otwiera się na nieznane, dotąd nieobecne na rynku żywnościowym produkty. Szanse dla eksporterów stwarza także realizowany przez Turcję program rozwoju infrastruktury transportu drogowego, kolejowego i lotniczego.

Kraj , który więcej importuje niż eksportuje

Handel z Turcją


Turcja jest krajem, który więcej importuje niż eksportuje. Wg. danych z 2019 roku wartość eksportu wyniosła 171,5 mld USD, co w odniesieniu do 2018 roku stanowi wzrost o 2,04%. Turcja eskportuje przede wszystkim pojazdy (15,3%), maszyny, w tym komputery (9,6%), żelazo, stal oraz wyroby metalowe (5,8%), odzież i tekstylia (5,3%) oraz . Odbiorcami tych towarów są: Niemcy (9%), Wielka Brytania (6,3%), Włochy (5,4%), Irak (5,2%), Stany Zjednoczone (4,7%) oraz Francja (4,5%).

W 2019 roku wartość importu Turcji wynosi 202,7 mld USD i zmniejszyła się o 9,1% w stosunku do roku poprzedniego. Głównymi partnerami w imporcie jest Rosja (11,4%), Niemcy (9,5%), Chiny (9,4%), Stany Zjednoczone (5,9%), oraz Włochy (4,6%). Turecki import opiera się przede wszystkim na przemyśle petrochemicznym (20,5% importu). Ponadto popularnymi dobrami importowanymi są: elektronika, wyroby z żelaza i stali, metale szlachetne, plastiki i wyroby plastikowe, pojazdy, produkty chemiczne, leki oraz aparatura medyczna.

Turcja pozostaje nadal głównym partnerem Polski z obszaru Bliskiego Wschodu i Azji. Według danych statystycznych za 2019 r. polski eksport do Turcji sytuował ją na 20 pozycji, a import z Turcji uplasował ten kraj na 16 miejscu.  Wymiana handlowa odbywa się głównie pomiędzy dużymi przedsiębiorstwami oraz międzynarodowymi korporacjami. Łączna wartość wymiany handlowej pomiędzy Polską a Turcją w 2019 roku wyniosła ponad 6 mld USD przy czym wartość importu była ponad 2 razy wyższa od wartości eksportu. 

Wartość eksportu z Polski do Turcji w 2019 roku wyniosła 2,05 mld USD. Stanowi to znaczny spadek w stosunku do ubiegłych lat (od 2011 roku eksport Polski do Turcji nie schodził ponizej poziomu 3 mld USD rocznie). Największy udział w eksporcie miała działalność firm sprzedających: urządzenia mechaniczne, silniki i kotły (23%), pojazdy, statki powietrzne oraz jednostki pływające (14%), elektryka i elektronika (9,3%) oraz tworzywa sztuczne, kauczuk i wyroby z nich (4,7%).

Z kolei wartość dób importowanych przez Polskę z Turcji w 2019 roku wyniosła ponad 4,2 mld USD (niewielki spadek w stosunku do 2018), z czego 1/3 stanowiły pojazdy mechaniczne. Ponadto Polska importuje głównie artykuły odzieżowe (11,8%), elektrykę i elektronikę (5%), aluminium (3,6%) oraz artykuły żelazne i stalowe (3,4%).

Istotne osłabienie wartości liry tureckiej w 2018 roku spowodowało wzrost atrakcyjności cenowej towarów tureckich, co wraz z coraz lepszą znajomością rynku pobudza polski import, z drugiej zaś osłabiło siłę nabywczą tureckiej waluty, co dla polskich eksporterów oznacza jedno – spadek liczby zamówień i negocjacje cenowe.

Polskie firmy na rynku tureckim

Na tureckim runku działają polskie firmy zajmujące się różnymi branżami m.in.:

  • IT – W 2012 roku spółka Asseco South Eastern Europe przejęła 98,7% akcji tureckiej spółki Sigma;
  • farmaceutyką – od 2011 roku na tureckim rynku obecna jest Polpharma, która przejęła turecką spółkę Cenovapharma;
  • finansami i inwestycjami – Turcja cieszy się dużym zainteresowaniem polskich instytucji finansowych, które inwestują w Turcji (n.in. Quercus Turcja, Arka BZ WBK Akcji Tureckich, MCI Menagement); swoją fabrykę w Turcji posiada również Grupa Selena operująca w branży budowlanej.

Ponadto w Turcji działają też polskie firmy zajmujące się: transportem, górnictwem, przemysłem spożywczym, recyklingiem i obrotem surowcami wtórnymi, sprzedażą: maszyn przemysłowych, artykułów dla dzieci oraz doradztwem w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania.

Sytuacja ekonomiczna Turcji


Turcja zajmuje 17 miejsce na świecie pod względem liczby ludności oraz 2. miejsce na Bliskim Wschodzie. W kraju żyje ok. 84 mln obywateli, niemal 76% populacji mieszka w miastach a 70% – w ponadmilionowych metropoliach. W porównaniu do krajów europejskich, społeczeństwo Turcji jest stosunkowo młode – połowa mieszkańców ma mniej niż 31 lat, a ponad 30 mln obywateli jest w wieku produkcyjnym. To sprawia, że Turcja jest trzecim co do wielkości państwem pod względem liczebności siły roboczej biorąc pod uwagę rynki europejskie. Młodniejące społeczeństwo jest postrzegane przez władze Turcji jako atut zwiększający jej konkurencyjność na światowym rynku. Ponadto, w ostatnich latach w kraju powstaje coraz więcej uczelni wyższych, które co roku opuszcza ok. 800 tys. absolwentów. To sprawia, że społeczeństwo tureckie z roku na rok jest coraz bardziej wykształcone, a Turcja może poszczycić się coraz liczebniejszą wykwalifikowaną siłą roboczą.

5-krotny wzrost PKB od 2001 r.

Od 2001 roku Turcja odnotowała niemal 4-krotny wzrost PKB. W 2001 roku jego wartość wynosiła 200 mld USD, natomiast w 2019 roku było to ponad 740 mld USD. Do połowy 2018 roku gospodarka Turcji konsekwentnie rosła. Następnie wskutek amerykańskich sankcji wynikających z pogarszających się stosunków politycznych kraj ten wszedł w fazę kryzysu gospodarczego. Czwarty kwartał 2019 roku stał się cezurą wychodzenia z okresu załamania gospodarczego. Międzynarodowy Fundusz Walutowy przewiduje, iż w latach 2020 – 2024 wzrost PKB Republiki Tureckiej będzie oscylował w granicach 3 – 3,5%. W ostatnich latach największy udział w tureckim PKB w miały: rolnictwo, administracja publiczna, budownictwo i przemysł.

Skutkiem puczu wojskowego w 2016 roku było wycofanie części kapitału przez zagranicznych inwestorów, co doprowadziło do osłabienia gospodarki. W efekcie nastąpiło osłabienie krajowej waluty, liry tureckiej, o 20% w stosunku do dolara amerykańskiego. Ograniczyło to moc nabywczą tureckich obywateli i zmusiło bank centralny do podniesienia stóp procentowych. Skutkami tych zmian były wzrost inflacji oraz spadek produkcji przemysłowej i sprzedaży detalicznej.

Wprowadzenie przez Turcję systemu prezydenckiego częściowo uspokoiło sytuację polityczną w kraju, do którego zaczęli wracać zagraniczni inwestorzy. Turecki prezydent, Recep Erdogan, podjął działania mające na celu stymulowanie gospodarki. Niska wartość waluty przyczyniła się do wzrostu eksportu z Turcji.

W 2018 roku postępujący kryzys w relacjach amerykańsko – tureckich doprowadził do nałożenia ceł na turecką stal i aluminium, co było jedną z głównych przyczyn dużego spadku wartości liry (o  1/3 w stosunku do USD). W ciągu kilku miesięcy inflacja osiągnęła poziom 24% i doszło do masowej wyprzedaży tureckich aktywów. Pakiet rozwiązań ujęty w średnioterminowym planie rozwoju na lata 2019 – 2022 przyczynił się do odwrócenia negatywnego trendu w trzecim kwartale 2019 roku i powrotu do wzrostu gospodarczego.

Najistotniejszym sektorem gospodarki Turcji jest sektor usług, generujący ponad 60% tureckiego PKB. Pracuje w nim prawie połowa czynnych zawodowo mieszkańców Turcji. Jego głównymi działami są: handel, turystyka, transport, telekomunikacja i bankowość. Turystyka to bardzo istotny segment tureckiej gospodarki, który w 2019 wygenerował zysk w wysokości 34,5 mld USD. Stambuł i Antalya znajdują się w pierwszej 10 najchętniej odwiedzanych miast na świecie. Pierwsze z nich w ubiegłym roku odwiedziło 13,4 mln osób (8. miejsce), drugie zaś – 12,4 mln (10. miejsce).

Środowisko naturalne Turcji sprzyja rozwojowi rolnictwa. W sektorze tym zatrudniona jest ¼ pracujących obywateli. Zajmują się oni przede wszystkim: produkcją wyrobów mlecznych, uprawami zboża, warzyw, owoców, uprawą roślin przemysłowych oraz hodowlą zwierząt (która stanowi ok. 30% wartości produkcji rolnictwa). Z kolei produkcja przemysłowa wytwarza ok. 30% PKB dając zatrudnienie 20% ludności czynnej zawodowo. Podstawę sektora przemysłowego stanowią firmy zajmujące się: motoryzacją, budową maszyn, tekstyliami (dotychczas stanowiącą jedną z najlepiej rozwijających się gałęzi gospodarki tureckiej), produkcją spożywczą, energetyką, rafinerią, ceramiką, produkcją i sprzedażą mebli oraz górnictwem. Na szczególną uwagę zasługują: przemysł tekstylny i sektor budowlany. Tureckie firmy budowlane zajmują 3. miejsce w światowych rankingach, prowadząc swoją działalność w kraju i zagranicą. 8% PKB kraju jest wytwarzane przez 6,5 mln osób zajmujących się wyrobem i dystrybucja odzieży. Takie wyniki sprawiają, że Turcja jest 7. największym dostawcą tekstyliów na świecie i 3. pod względem dostaw do Unii Europejskiej.

Turcja jest także krajem bogatym w zasoby naturalne. Na jej terenie znajduje się prawie 70% globalnych zasobów boru, 40% światowych rezerw marmuru i 20% światowych złóż miedzi. W kraju znajduję się także 40% światowych zasobów kamieni naturalnych.

Obecnie aż 95% inwestycji w sektorze wytwórczym i 99% inwestycji w sektorze mieszkaniowym dokonywanych jest przez podmioty prywatne. Najwyższy udział państwa w inwestycjach (ponad 40%) odnotowuje się w transporcie i komunikacji. Spada również udział państwa w sektorze energetycznym, który obecnie wynosi 31%.

Regulacje w zakresie handlu

Zachęceniu do inwestowania w Turcji służą specjalne strefy wolnocłowe, strefy przemysłowe i strefy postępu technologicznego. Strefy wolnocłowe są obszarami, w których nie mają zastosowania regulacje finansowe stosowane w handlu zagranicznym. Tworzy się w nich dogodny klimat dla prowadzenia różnego rodzaju działalności. Są one tworzone na 4 wybrzeżach morskich kraju. Oferują one: długoterminowe zezwolenia na działalność w tychże strefach (od 10 do 30 lat w zależności od profilu firmy), zwolnienia z płacenia podatków dochodowych i VAT-u, brak opłat celnych oraz nieograniczona możliwość transferowania dochodów z działalności. Z kolei działalność parków technologicznych jest ukierunkowana na wpieranie innowacyjnych przedsiębiorstw i rozwoju technologii. Celem funkcjonowania stref przemysłowych jest wspieranie restrukturyzacji przemysłu, promowanie transferu technologii do małych i średnich przedsiębiorstw oraz urbanizacja kraju.

Handel podmiotów zagranicznych z Turcją poza strefami wolnocłowymi jest uregulowany przez ustawę celną z 1999 roku. Natomiast regulacje w zakresie handlu pomiędzy państwami UE a Turcją są zawarte w Decyzji nr 1/95 Rady Stowarzyszenia WE-Turcja ustanawiającej unię celną. Należności celne są obliczane w oparciu o CIF (cost, insurance, freight), a podstawą wartości celnej jest wartość transakcyjna. Stawka celna dla wyrobów przemysłowych wynosi 0%, natomiast średnia stawka celna dla artykułów żywnościowych to 56%.

W Turcji obowiązuje kilka stawek podatku VAT, które wynoszą od 1% (na niektóre produkty rolne), przez 8% (na podstawowe artykuły żywnościowe, lekarstwa i wyroby medyczne) i 10% (stawka bazowa) do 18% (stawka ogólna). Zwolnione z podatku VAT są: niektóre dobra kapitałowe, surowce, eksport towarów i usług, prace poszukiwawcze ropy oraz transport międzynarodowy. Z kolei próg podatkowy dla podatku CIT wynosi 10 tys. TRY i w zależności od uzyskanego przychodu przedsiębiorstwa muszą płacić od 15% do 35% podatku CIT, który jest odprowadzany kwartalnie i rocznie. Próg podatkowy dla osób prywatnych wynosi 9,4 tys. TRY, a stawka podatku CIT waha się między 15% (dla najmniej zarabiających) do 35% dla dochodu powyżej 53 tys. TRY. Zarówno osoby fizyczne jak i przedsiębiorstwa posiadające zarejestrowany samochód są zobowiązane do opłacenia podatku drogowego w wysokości 10,26%. W kraju zostały wprowadzone także podatki: od wzbogacenia się (10-30%) i sprzedaży nieruchomości (1,5%) oraz podatki gminne (1%-5%).

Stosunki gospodarczo-handlowe Polski i Turcji są regulowane przez szereg umów dwustronnych dotyczących m.in.: współpracy i wzajemnej pomocy w sprawach celnych; współpracy w dziedzinach turystyki, techniki i przemysłu obronnego; wzajemnej ochrony o popieraniu inwestycji, unikania podwójnego opodatkowania itd. Ponadto, jako kraj członkowski Unii Europejskiej, Polska jest stroną umów zawartych pomiędzy UE a Turcją – w tym umowy o wolnym handlu, która w pełni weszła w życie w 1996 roku.

Bariery dla eksporterów

Rozwijająca się współpraca Unii Europejskiej z Turcją stwarza korzystne warunki dla polskich eksporterów. Mimo to, polscy przedsiębiorcy mogą napotkać bariery na swojej drodze:

  • firmy posiadające certyfikat zdrowotny, dla wyrobów opakowaniowych dla żywności, wydany w kraju członkowskim UE są zobowiązane do uzyskania jego tureckiego odpowiednika. Same procedury uzyskania odpowiedniego dokumentu są długotrwałe i kosztowne;
  • natomiast firmy produkujące przedmioty mogące mieć styczność z żywnością obowiązuje konieczność każdorazowego potwierdzania certyfikatu zdrowotnego (wydanego w kraju producenta) przez tureckie władze;
  • importerzy napojów alkoholowych są obciążeni wysokim podatkiem akcyzowym;
  • z Unii Europejskiej do Turcji nie można importować żywych zwierząt.

Doradztwo Turcja


Rosnące zapotrzebowanie na energię elektryczną w Turcji, wzrost zainteresowania zachodnią kulturą i stylem życia oraz tureckie programy rozwojowe stanowią zachętę dla polskich eksporterów. Należy jednak pamiętać, że mimo wszystkich udogodnień związanych z szybkim rozwojem gospodarczym Turcji, przed potencjalnymi eksporterami stoi także szereg wyzwań związanych ze środowiskiem prawnym i odmiennością kulturową mieszkańców Turcji. Firma East Analytics doradza na rynku tureckim, dlatego zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą.