Jeden z najbogatszych krajów na świecie

Charakterystyka rynku Kataru


Katar jest jednym z najbogatszych krajów na świecie. Pod względem PKB per capita w ostatnich latach plasuje się między 5. a 7. miejscem. Zdecydowana większość Katarczyków to muzułmanie wyznający islam wahabicki, czyli jeden z najbardziej ortodoksyjnych odłamów islamu. Dla przedsiębiorców planujących wejść na ten rynek, ważną informacją jest możliwość swbodnego posługiwania się językiem angielskim, który, oprócz arabskiego, funkcjonuje w powszechnym użyciu.  Tak jak w przypadku pozostałych krajów Zatoki Perskiej, głównym źródłem  przychodu jest eksport ropy naftowej oraz gazu skraplanego, którego Katar jest drugim największym eksporterem na świecie. Plasuje się także w światowej czołówce pod względem rezerw gazu ziemnego.

Szansą dla zagranicznych firm są zbliżające się Mistrzostwa Świata w piłce nożnej mężczyzn. Przygotowując się do tego wydarzenia, Katar rozpoczął szereg nowych inwestycji dotyczących infrastruktury stadionowej, hotelarskiej czy środków transportu. Jest to szansa nie tylko dla wykwalifikowanej polskiej kadry, ale też dla przedsiębiorstw, które mogą wziąć udział w licznych przetargach na nowe centra sportowo-rekreacyjne. Katar stawia na dynamiczny rozwój i wzmocnienie swojej pozycji na arenie międzynarodowej. Celem jest uczynienie z Kataru centrum logistyczno-usługowego, do czego potrzebny jest także napływ kapitału z zagranicy. Dzięki dobrym stosunkom dyplomatyczno-ekonomicznym pomiędzy Katarem a Polską, rodzimi przedsiębiorcy mogą skorzystać z zachęt i ułatwień związanych z wejściem na ten rynek.

Rozpoczęcie działań eksportowych czy inwestycyjnych wiąże się także z pewnymi wzywaniami. Wskazane jest skorzystanie z pomocy firmy doradczej specjalizującej się w rynkach Bliskiego Wschodu, która zweryfikuje szanse firmy i wskaże nisze na rynku. Rozpoczęcie wymiany handlowej wymaga także znacznych nakładów finansowych, a ryzyko związane z wejściem na rynek katarski oceniane jest jako duże. Obecność konkurencji z całego świata sprawia, że przedsiębiorcy z Polski są mniej rozpoznawani i jest mi trudniej zbudować świadomość marki wśród potencjalnych konsumentów. Utrzymanie silnego wizerunku również należy do niełatwych zadań i wymaga wiedzy z zakresu marketingu na tamtejszym rynku.

Handel z Katarem


Katar wykazuje dodatni bilans handlowy o wartości 23,4 miliardów USD. Wielkość eksportu w 2016 roku wyniosła 55,7 miliarda USD, a wartość importu kształtowała się na poziomie 32,3 miliarda USD.  Państwa, które mają największy udział w imporcie dóbr z Kataru to Japonia (18%), Korea Południowa (17%), Indie (13%), Chiny (7,8%), Singapur (4,9%) oraz Wielka Brytania (2,9%). Produktem o największej wartości eksportowej jest gaz (53%) oraz ropa naftowa (23%). Pozostałe to m.in.: rafinowana ropa naftowa (9,3%), produkty chemiczne (4,7%), materiały plastikowe oraz gumowe (4,3%).

Gospodarka oparta na eksporcie surowców

Handel z Katarem


Katar wykazuje dodatni bilans handlowy o wartości 23,4 miliardów USD. Wielkość eksportu w 2016 roku wyniosła 55,7 miliarda USD, a wartość importu kształtowała się na poziomie 32,3 miliarda USD.  Państwa, które mają największy udział w imporcie dóbr z Kataru to Japonia (18%), Korea Południowa (17%), Indie (13%), Chiny (7,8%), Singapur (4,9%) oraz Wielka Brytania (2,9%). Produktem o największej wartości eksportowej jest gaz (53%) oraz ropa naftowa (23%). Pozostałe to m.in.: rafinowana ropa naftowa (9,3%), produkty chemiczne (4,7%), materiały plastikowe oraz gumowe (4,3%).

Jeśli chodzi o strukturę importu, należy wymienić: maszyny (27%), w tym najczęściej turbiny gazowe (5,4%), środki transportu (22%) w tym helikoptery, samoloty (7,4%) i samochody (7%), metale (9,3%) oraz produkty chemiczne (6,9%). Należy zaznaczyć, że od 2011 do 2016 roku wielkość importu zwiększyła się o 15%. Największymi partnerami w imporcie są: USA (13%), ZEA (9,6%), Chiny (8,7%), Francja (6,7%) i UK (6,4%).  Katar swoją pozycję zbudował przede wszystkim na eksporcie surowców. W przypadku importu, mamy do czynienia z produktami, które mają wspomóc ich wydobycie czy unowocześnić tę technologię. Importowane są także produkty budowlane oraz dobra luksusowe, które nie są wytwarzane w kraju. W przeciwieństwie do eksportu, który ma miejsce przede wszystkim na wschód, Katar koncentruje się na pozyskiwaniu dóbr z zachodu.

Według danych z 2016 roku wartość handlu między Polską a Katarem nie jest znacząca na tle innych państw Europy. Wartość importu polskich produktów to 129 milionów USD. Są to maszyny (48%), w tym elektronika na bazie węgla (12%) i turbiny gazowe (11%), metale (11%), meble (8,6%), żywność (8%), w tym czekolada (3,9%) oraz środki transportu (4,2%). Eksport z Kataru do Polski osiąga wynik ponad dwa razy większy, czyli 331 milionów USD, a 95% tej kwoty pochodzi z eksportu gazu ziemnego. Relacje handlowe z Polską to mikro przykład pokazujący takie same tendencje handlowe Kataru w perspektywie globalnej. Importowane produkty mają za zadanie wspomóc wydobycie surowca, na którym opiera się eksport, a wartość eksportu zdecydowanie przewyższa import.

Polski rząd postrzega Katar jako bardzo ważnego partnera handlowego, o czym świadczą liczne porozumienia i umowy między państwami oraz wzajemne wizyty delegacji na przestrzeni ostatnich lat. Współpraca rozpoczęła się w 1998 roku, w momencie podpisania dokumentów dotyczących m.in. cywilnej komunikacji lotniczej, współpracy resortów spraw zagranicznych czy też współpracy izb handlowych. Zostały one podpisane podczas wizyty w Polsce Ministra Spraw Zagranicznych Kataru szejka Hamada Bin Jassima. Następnie w 2008 roku do Kataru udał się premier Donald Tusk, by wziąć udział w negocjachach warunków współpracy w sektorze energetycznym oraz włączenia kapitału katarskiego w proces polskiej prywatyzacji. Podpisano wtedy umowę ws. unikania podwójnego opodatkowania i uchylania się od opodatkowania w zakresie podatku dochodowego. W 2011 roku przedstawiciele obu państw podpisali umowy o współpracy turystycznej i o powołaniu polsko-katarskiej Rady Biznesu. Daje to możliwość do współdziałania w zakresie rozwoju turystyki pomiędzy Polską i Katarem. Jeśli chodzi o porozumienia dotyczące współpracy handlowej, w 2007 roku podczas wizyty polskiej delegacji z udziałem przedstawicieli dwunastu przedsiębiorstw nastąpiło podpisanie umowy o współpracy pomiędzy Katarską Izbą Przemysłowo-Handlową (Qatar Chamber) a Krajową Izbą Gospodarczą. Liczne porozumienia między krajami są niewątpliwym ułatwieniem w wielu kwestiach prawnych i administracyjnych.

Sukcesy polskich firm

Na rynku katarskim sukces odniosło kilka firm z Polski. Jedną z nich jest Bio-Gen, specjalizująca się w opracowywaniu i wdrażaniu biotechnologii w rolnictwie. Firma rozpoczęła współpracę z Ministerstwem Rolnictwa Kataru polegającą na dostarczeniu mikroorganizmów, niezbędnych przy produkcji kiszonek z miejscowej roślinności oraz badaniach nad tym zagadnieniem w jednostkach należących do Ministerstwa Rolnictwa. Najnowsza polska inwestycja w Katarze jest związana z Mistrzostwami Świata w piłce nożnej w 2022 roku. Grupa Nowy Styl podpisała porozumienie z firmą Coastal Trading and Contracting z Kataru, w ramach którego katarska spółka uruchomi fabrykę produkującą krzesła stadionowe na licencji należącej do polskiej firmy. Warto wspomnieć, że w kwietniu 2015 roku w stolicy Kataru, został otworzony pierwszy sklep Reserved polskiej marki odzieżowej, należącej do firmy LPP. Kolejną firmą z sektora modowego, która rozwija się na rynku katarskim jest W. Kruk, producent biżuterii, którego salon został otwarty w Katarze w 2015 roku.

Sytuacja ekonomiczna Kataru


Katar to niewielkie państwo o powierzchni ok. 11,5 tys. km kw., graniczące jedynie z Arabią Saudyjską, która w ostatnich miesiącach zerwała z Katarem stosunki dyplomatyczne oraz ekonomiczne. Jest to jeden z czynników nieco gorszej koniunktury w ekonomii katarskiej, jednak należy zaznaczyć, że społeczeństwo katarskie jest nieustannie jednym z najbogatszych społeczeństw na świecie. Obecnie populacja Kataru liczy ponad 2,7 mln osób, ze średnią wieku 31,8 lat, która zamieszkuje głównie stolicę kraju oraz największe miasta na wschodnim wybrzeżu półwyspu. Pozostałe tereny to głównie pustynie i płaskie powierzchnie półpustynne. Bardzo interesującym zjawiskiem jest stosunek ludności rdzennej do ludności napływowej, który kształtuje się odpowiednio 11,6% do 88,4%. Wpływa to na stosunek liczby mężczyzn do kobiet, wynoszący 3:1. Imigranci to głównie mężczyźni, potrzebeni na rynku pracy, jednak ze względu na restrykcyjne zasady migracyjne, trudno jest im sprowadzić ze sobą rodzinę. W Katarze 77,5% ludności to muzułmanie (wahabici), którzy bardzo surowo przestrzegają zasady wiary, co może być dużym problemem szczególnie dla kobiet związanych z biznesem, chcących współpracować z partnerami handlowymi na tym rynku. Problemem może być także ustrój polityczny panujący na Półwyspie Katarskim, czyli monarchia absolutna. Obecnie panujący emir to Tamim ibn Hamad Al Sani posiadający władzę wykonawczą. Nie ma parlamentu, ani partii politycznych.

Mistrzostwa Świata w piłce nożnej w 2022 roku w Katarze

W ostatnich latach można zaobserwować coroczne spowolnienie wzrostu PKB w Katarze. W 2014 roku odnotowano jeden z najwyższych wyników, czyli 206 mld USD. Od tamtego momentu wartość systematycznie spadała, by w ostatnim roku wzrosnąć i zatrzymać się na wyniku 168 mld USD. Głównymi składowymi wartości PKB jest eksport dóbr i usług (44,6%) oraz inwestycje wewnątrz kraju (40,1%). Jak w większości państw Zatoki Perskiej, podobnie w Katarze wartość PKB zależy w dużej mierze od eksportu gazu ziemnego oraz ropy naftowej. Teraz, kiedy stosunki z Arabią Saudyjską są niestabilne, gospodarka Kataru jest narażona na nieprzewidziane straty oraz spadki w dochodzie kraju. Zbliżające się Mistrzostwa Świata w piłce nożnej w 2022 roku mogą przyczynić sie do odwrócenia tych tendencji.

Oficjalną walutą w Katarze jest rial katarski, który aktualnie odpowiada 3,64 USD. Największą wartość zanotował w listopadzie 2017 – 3,84 USD. Waluta ta została stworzona i wprowadzona w 1973 roku i powiązana jest głównie z dolarem amerykańskim. W Katarze rolnictwo to zaledwie 0,2% udziału w PKB. Ta okoliczność na pewno sprzyja przedsiębiorcom eksportującym żywność oraz wyroby zwierzęce, ponieważ Katarczycy głównie przez warunki naturalne, nie wytwarzają tego typu produktów. Pozostałe sektory gospodarki to 50,3%, jeśli chodzi o przemysł oraz 49,5% – usługi. W Katarze odsetek bezrobotnych jest znikomy i wynosi zaledwie 0,1%. Gałęzią przemysłu, w której zatrudnionych jest najwięcej mieszkańców Kataru to przemysł wydobywczy oraz budownictwo, ponieważ Katar nadal koncentruje się na jak największej rozbudowie miast. Sektor usług opiera się głównie na hotelarstwie oraz sprowadzaniu do kraju ekskluzywnych marek odzieżowych oraz biżuteryjnych, a także samochodowych. Duży nacisk położony jest na rozwój węzłów komunikacyjnych (porty, lotniska) oraz na jedną z najlepszych linii lotniczych na świecie – Qatar Airways.

Plan dywersyfikacji gospodarki, czyli rozwinięcia innych gałęzi poza przemysłem wydobywczym, związany jest z jak największym uniezależnieniem się od czynników zewnętrznych, jak cena ropy naftowej czy stosunki międzynarodowe. Katar realizuje tę strategię poprzez państwowy fundusz inwestycyjny Qatar Investment Authority, w którym ewentualne nadwyżki budżetowe inwestowane są w aktywa zagraniczne i państwowe. Państwo dba także o wykwalifikowanie przyszłej kadry pracowniczej, przyciągając filie uznanych na świecie uczelni.

Zagraniczni inwestorzy mogą zainwestować swój kapitał jedynie w sektorze prywatnym. Prawnie niedozwolone jest, aby obcokrajowiec inwestował w katarskie banki państwowe, państwowe instytucje ubezpieczeniowe oraz agencje handlowe. Wszelka działalność gospodarcza podlega rejestracji w Ministerstwie Gospodarki i Handlu. Według rankingu Doing Business Katar plasuje się na 83 miejscu (na 190), a w kategorii łatwosci w rozpoczęciu działalności jest na 89 miejscu. Zarejestrowanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zajmuje w Katarze około 12 dni i polega na wypełnieniu 8 procedur. W Katarze wymaga się podjęcia współpracy z Katarczykiem lub z osobą posiadającą status rezydenta z pozwoleniem na pracę. W praktyce oznacza to, że w większości działalności gospodarczych podmiot zagraniczny może posiadać 49% udziałów, a katarski wspólnik musi posiadać co najmniej 51% udziałów. Formy działalności, które zagraniczni inwestorzy mogą rozpocząć w Katarze to m.in. spółka z o.o., przedstawicielstwo firmy zagranicznej, oddział firmy zagranicznej, agencja handlowa, franczyza czy spółka joint venture.

Udogodnienia w specjalnych strefach ekonomicznych

Ułatwienia i bariery eksportu do Kataru


Katar coraz bardziej otwiera się na zagranicznych inwestorów i ich kapitał. Na obszarze dwóch specjalnych stref na liczne ulgi i udogodnienia mogą liczyć przedsiębiorstwa, które specjalizują się w branżach uznawanych za pożądane. Aby skorzytać z ulg w Katarskim Parku Naukowo-Technologicznym, wymagane jest prowadzenie biznesu związanego  z nowoczesnymi technologiami. Największą szansę, by móc funkcjonować w tej strefie mają firmy współpracujące z katarskimi uniwersytetami i instytutami badawczymi. Proponowane udogodnienia to m.in. przywilej posiadania 100% udziałów przez zagranicznego inwestora, zyski przedsiębiorstw nie podlegają opodatkowaniu, a import związany z działalnością przedsiębiorstwa jest tam zwolniony z opłat celnych. Drugą specjalną strefą jest Katarskie Centrum Finansowe. Podmioty, które mogą ubiegać się o licencję do prowadzenia działalności muszą być związane z sektorem finansowym. Mogą to być banki, fundusze, brokerzy lub firmy wspomagające tj. kancelarie prawne, doradcze, księgowe itp. Ulgi proponowane w Katarskim Centrum Finansowym są takie same jak w Parku Technologicznym. Co ciekawe, centrum nie ma określonych granic geograficznych, czyli przedsiębiorstwo może znajdować się w każdym punkcie w Katarze. Oprócz wyspecjalizowanych stref w Katarze znajdują się także 2 strefy ekonomiczne: Ras Bufontas (przemysł medyczny oraz przemysł środków transportu) oraz Um Alhoul (przemysł stoczniowy, elektromaszynowy, chemiczny i spożywczy).

Katarski system podatkowy, według wielu rankingów należy do światowej czołówki najbardziej przyjaznych dla przedsiębiorców. Brak opodatkowania zysku posiadają firmy działające we wspomnianych wyżej specjalnych strefach oraz firmy, których właścicielami w 100% są Katarczycy.  Pozostałe firmy zagraniczne są obciążone podatkiem dochodowym liniowym wynoszącym 10%. Międzynarodowy Fundusz Walutowy opublikował raport, w którym ujawnia, że Katar szykuje się na wprowadzenie podatku VAT. Może on wynosić od 5 do 7%.

Aby móc eksportować towary do Kataru należy pozyskać wpis do rejestru importerów, którą prowadzi Katarska Izba Przemysłowo-Handlowa. Podstawowa stawka celna to 5% od kwoty widniejącej na fakturze. Pozostałe stawki celne to m.in. 100% na wyroby tytoniowe oraz alkoholowe, 20% na pręty z żelaza, 30% mocznik, a także 15% na płyty z muzyką oraz instrumenty. Obowiązuje zakaz importu mięsa wieprzowego. Istnieje także lista 400 produktów, które są zwolnione z opłat celnych. Są to m.in. żywe zwierzęta, mięso świeże i mrożone, ryby, świeże warzywa i owoce oraz zboża, leki i materiały medyczne, książki, prasa, statki morskie i powietrzne. Co ważne dla przedsiębiorców z rodzimego przemysłu spożywczego importowane mięso i wyroby mięsne oprócz wymaganych zaświadczeń weterynaryjnych muszą mieć również certyfikat halal (ubój rytualny, zgodnie z regułami islamu).

Odmienna organizacja pracy

Doradztwo Katar


Wejście na rynek katarski wymaga od przedsiębiorców pełnego przygotowania i przeprowadzenia analiz interesujących sektorów. W początkowych fazach współpracy wymagana jest fizyczna obecnośc w Katarze, co może okazać się poważnym utrudnieniem. Należy liczyć się z ograniczeniami, które nie są znane na rynkach unijnych, np. obowiązkiem zawierania umów na wyłączność z agentami handlowymi. Wciąż wiele do życzenia pozostawia system zamówień publicznych, który oceniany jest przez przedsiębiorców z UE i USA jako mało transparentny.

Oprócz problemów logistycznych i prawnych, niewątpliwie istnieją także te związane z odmienną kulturą. Jak już zostało wspomniane Katar to kraj muzułmański, a inna religia wiąże się z inną organizacją pracy. Tydzień w krajach muzułmańskich rozpoczyna się w niedzielę, a kończy w czwartek, co może utrudnić sprawną komunikację. Konieczne jest także zapoznanie z kalendarzem świąt muzułmańskich, który zmienia się co roku. Co ważne, muzułmanie, także w Katarze, mają inne pojęcia terminowości. Europejczyk musi wykazać się dużą cierpliwością w kontaktach biznesowych, gdyż spotkania mogą być odwoływane nawet w ostatniej chwili. By odpowiednio przygotować się do wejścia na ten rynek, zarówno w kwestiach różnić kullturowych, jak i powyżej opisanych barier, warto skorzystać z eksperckiego doradztwa.